ดนตรีของชีวิต editor  

ดนตรีศิลป์ คืออะไรในปัจจุบัน ?

ดนตรีศิลป์

ดนตรีศิลป์ คืออะไรในปัจจุบันนี้ วันเวลาเปลี่ยน สภาพแวดล้อมเปลี่ยน แต่สิ่งหนึ่งติดตามกาลเวลามา แม้จะผ่านมากี่ยุคกี่สมัยก็แล้วตาม นั้นคือ ดนตรี ที่ถือเป็นเครื่องมือในการช่วยผ่อนคลายอารมณ์ของมนุยษ์ ซึ่งต่อมากลายมาเป็นดนตรีหลากหลายประเภทที่เราได้รู้จัก และ วันนี้เราเลยจะมาพูดถึง ประเภทของ ดนตรีศิลป์ ที่ใครหลายๆคนอาจจะยังไม่รู้ หรือหากใครที่กำลังศึกษาเกี่ยวกับ ดนตรีประเภทนี้ และเราก็นำเอาข้อมูลต่างๆมารวบรวมไว้ให้คุณแล้วในวันนี้

ทำความรู้จักดนตรีศิลป์

ดนตรีศิลป์ ถือเป็นเป็นดนตรีที่มีการแต่งขึ้นอย่างมีระเบียบขั้นตอน โดยผู้แต่งจะมีความตั้งใจศึกษาอย่างละเอียดลึกซึ่ง ดนตรีประเภทนี้ตั้งใจแต่งขึ้นเพื่อแสดงให้เห็นถึงความสวยงามของศิลปะดนตรี ที่เรียกว่า โสตศิลป์ เช่น กนตรีกาเมลันของอินโดนีเซีย ดนตรีกางากุในราชสำนักของญี่ปุ่น ดนตรีไทยเดิมของไทย เป็นต้น ไม่สามารถนำดนตรีประเภทนี้ไปใช้ในกิจกรรมอย่างอื่นได้ เช่น เต้นออกกำลังกาย เพราะเหมาะแก่การนำไปประกอบพิธีสำคัญต่างๆ  หรือเหมาะแก่การฟังเพื่อความเพลิดเพลิน 

ดนตรีศิลป์

ตัวอย่าง เพลงไทยเดิม ประเภทดนตรีศิลป์

เพลงไทยเดิม หมายถึง เพลงที่มีการขับร้องด้วยวิธีการแบบไทย เช่นการเอื้นคำ ลงทรวง เป็นต้น พร้อมด้วยการบรรเลงเพลงไทยไปด้วย ใยขณะที่มีการขับร้องหรือบรรเลงเฉพาะดนตรีไม่มีการขับร้อง ส่วนใหญ่มักใช้เครื่องดนตรีไทยที่ปรากกในยุคปัจจุบัน แม้ว่าจะมีการตั้งข้อสันนิฐานถึงที่มาของเครื่องดนตรีไทยในบางประเภทว่ากำเนิดมาจากต่างชาติ แต่บรรพบุรุษก็ได้เปลี่ยนแปลงและประยุกต์ให้เข้ากับเพลงไทยเดิมได้เหมือนในปัจจุบัน

ลักษณะของเพลงไทยเดิม 

ในสมัยก่อน นักแต่งเพลงไทยเดิมจะทำการแต่งทำนองขึ้นมาก่อนแล้วจะตั้งชื่อเพลงนั้น สำหรับเนื้อร้องในบางครั้งจะเอาเนื้อร้องจะเอาเนื้อร้องจากคำประพันธ์ในวรรณคดีเรื่องต่างๆ เช่น พระลอ ขุนช้างขุนแผน พระอภัยมณี มาใส่การแต่งเพลงขึ้นตอนแรกจะใช้จังหวะปานกลาง แต่บางครั้งก็มีการเอานำนองขยายให้ยาวขึ้น และ ยุบทำนองให้สั้นลง แล้วนำมาบรรเลงแบบติดต่อกัน โดยเริ่มเอาทำนองขยายก่อนแล้วตามด้วยจังหวะช้า เรียกว่าจังหวะ 3 ชั้น ต่อด้วยทำนองเดิม จังหวะปานกลางเรียกว่า 2 ชั้น และต่อด้วยทำนองที่ยุบให้สั้นลงด้วยจังหวะเร็วที่เรียกว่า ชั้นเดียว หรือที่เรียกว่าเพลบงเถา ถ้านำไปบรรเลงเพลงแบบจังหวะเดียวเรียกว่าเพลง เกร็ด และก็นำเพลงเกร็ดหลายๆ เพลง ที่มีอัตราและจังหวะเดียวกันมาบรรเลงติดต่อกันเรียกว่า เพลงตับ 

การเอื้อน มาจากเพลงไทย อาศัยเนื้อร้องจากคำประพันธ์อื่นๆ มาสวมใส่ทำนองที่ถูกแต่งไว้แล้ว ทำนองและเนื้อร้องนั้นจึงไม่พอดีกัน โดยต้องใช้เสียง เออ หรือ เอยย มาช่วยทำให้เนื้อเพลงมีความสมดุลกับทำนองทำให้เพลงมีความไพเราะละมุนมากขึ้น และลักษณะนี้เองทำให้เพลงไทยเดิมมีเอกลักษณ์ และ ประเทศข้างเคียงก็มีการใช้คำเอื้อนเช่นเดียวกับของไทย ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่เด่นและไพเราะมาก 

ดนตรีศิลป์

รายชื่อเพลงไทยเดิม 

ประเภท เพลงโหมโรง

  • โหมโรงไอยเรศ
  • โหมโรงปฐมดุสิต
  • โหมโรงกระแตไต่ไม้
  • โหมโรงมหาราช
  • โหมโรงจอมสุรางค์
  • โหมโรง เทิด ส.ธ.
  • โหมโรงแขกมอญ
  • โหมโรงมหาฤกษ์
  • โหมโรงคลื่นกระทบฝัง

ประเภทเพลงเถา หรือ เพลงสามชั้น

  • กล่อมนารี
  • การเวก
  • ขอมทรงเครื่อง
  • แขกต่อหม้อ
  • แขกบรเทศ
  • เขมรพายเรือ
  • เขมรพวง
  • เขมรลอองค์
  • แขกกุลิต
  • แขกมอญ
  • แขกมอญบางขุนพรห 
  • แขกมอญบางช้าง 
  • เงี้ยวลำลึก
  •  จระเข้หางยาว 
  • จระเข้หางยาวทางสักวา
  •  จีนขิมเล็ก
  •  จีมขิมใหญ่
  •  ช้างประสานงา
  •  ชมแสงจันทร์
  •  นกเขาขะแมร์
  •  บุหลั่น
  •  แป๊ะ
  •  พม่าเห่
  •  พันธ์ฝรั่ง
  •  ภิรมณ์สุริยางค์
  •  มอญรำดาบ
  •  มอญอ้อยอิ่ง
  •  ราตรีประดับดาว
  •  สารถี
  •  สุรินทราหู
  •  สุดสงวน
  •  แสนคำนึง
  •  ไส้พระจันทร์
  •  อกทะเล
  •  อาภรรพ์
  •  อาหนู

ประเภท เพลงตับ 

  • ตับวิวาร์พระสมุทร
  • ตับแม่ศรีทรงเครื่อง
  • ตับนางซินเดอร์เรลลา
  • ตับลมผัดชายเขา
  • ตับพระลอ
  • ตับนิทราชาคริต
  • ประเภท เพลงลา 
  • เต่ากินผักบุ้ง
  • พระอาทิตย์ชิงดวง

ประเภท เพลงประกอบการรำ

  • รำเทพบันเทิง
  • รำสีนวล

ประเภท เพลงเบ็ดเตล็ด

  • ขับไม้บัญเฑาะว์
  • เขมรไทรโยค
  • นางนาค
  • พัดชา
  • มุล่ง
  • ลาวตรวญ
  • โอตลาว
  • ลาวคำหอม
  • ลาวดวงเดือน
  • ลาวดำเนินทราย
  • ลาวสมเด็จ
  • ลาวสวยรวย
ดนตรีศิลป์

ประเภทเพลงโหมโรง 

เพลงโหมโรง คือ เพลงที่ใช้บรรเลงเป็นอันดับแรกหรือ ที่เราเรียกกันว่า เบิกโรง ก่อนจะมีการแสดงมหรสพต่างๆ เพื่อประกาศให้ผู้ชมทราบว่าการแสดงนั้นได้มีการเริ่มขึ้นแล้ว นอกจากนี้ การบบรเลงเพลงโหมโรงยังมีประโยชน์ ดังนี้

  1. เพื่ออัญเชิญเหล่าสิ่งศักดิ์ศิทธิ์ทั้งหลายทั้งปวงให้มาชุมนุมในงานเพื่อเป็นศิริมงคล และเป็นการแสดงความเคารพต่อครูดนตรีไทย เพื่อให้เกิดกำลังใจในการแสดงบรรเลงร้องต่อไป 
  2. เพื่ออุ่นเครื่องให้นักดนตรีพร้อมถือโอกาสในการปรับแต่งเครื่องดนตรีในการบรรเลงเพลงต่อๆ ไป
  3.  เพื่อให้นักร้องได้มีโอกาสเทียบเสียงร้องเพื่อเตรียมขึ้นเสียงร้องต่อได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้นักดนตรีส่งสัญญาน
  4. เป็นการประกาศให้ผู้ที่มารับชมได้ทราบว่าการแสดงต่อไปนี้ เป็นการแสดงชนิดใด

ยกตัวอย่างรายละเอียดเพลงโหมโรง

เพลงโหมโรงไอยเรศ

รายละเอียด : เพลงโหมโรงไอยเรศ สามชั้น เป็นเพลงที่นิยมบรรเลงตั้งแต่สมัยพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 3 ไม่ทราบนามของผู้แต่ง เป็นเพลงที่คิดขึ้นได้จากเพลงในเรื่องเพลงฉิงแบบหนึ่ง เพลงโหมโรงไอยเรศ นั้นได้รับการยกย่องว่ายอดเยี่ยมที่สุดในท่วงท่าทำนอง และวิธีดำเนินลีลาของเพลง จึงเป็นที่นิยมนำมาบรรเลงกันอย่างแพร่หลาย 

ดนตรีศิลป์เถา

ประเภทเพลงเถา หรือ เพลงสามชั้น

เพลงเถาหมายถึง เพลงขนาดยาวที่มีเพลงทั้งหมด 3 ชนิดต่อกันอยู่ในเพลงเดียวกัน โดยการบรรเลงเพลงสามชั้นขึ้นก่อน แล้วเป็นเพลงสองชั้น ลงมาจนถึงเป็นเพลงชั้นเดียว เรียกเพลงเหล่านี้ว่า เพลงเถา ตัวอย่าง เพลงเขมรพวงเถา เดิมเป็นเพลงสองชั้น ต่อมา หลวงประดิษฐ์ไพเราะ ได้คิดแต่งขึ้นมาเป็นเพลงสามชั้น ดำเนินทำนองมาเป็นคู่กันกับ เพลงขมรเลียบพระนคร เมื่อราว พ.ศ. ๒๔๖0 แล้วหมื่นประคมเพลงประสาน (ใจ นิตยผลิน) ได้ตัดลงเป็นชั้นเดียว เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๔ และมีทำนองชั้นเดียวโดย นายเหมือน ดุริยะประกิต เป็นผู้แต่ง 

เพลงเถานิยมใช้บรรเลงและขัยกล่อมในรูปแบบเพลงรับร้อง คือเมื่อมีการ้องจบท่อน ดนนตรีก็บรรเลงรับ ไม่นิยมนำเพลงเถามาร้องให้ดนตรีบรรเลงคลอตาม หรือบรรเลงลำลองแต่แย่างใด 

ยกตัวอย่างรายละเอียดเพลงเถา

เพลงแขกบรเทศ

รายละเอียด : เพลงนี้เป็นเพลงที่รวมอยู่ในประเภทเพลงสองไม้ และเพลงเร็วมาตั้งแต่สมัยโบราณ ใช้ร้องรับดนตรีและใช้ร้องประกอบการแสดงเป็นที่แพร่หลาย เพลงแขกบรเทศชั้นเดียวนั้น ไม่ปรากฏหลักฐานว่าครู่ท่านใดเป็นผู้แต่ง เพลงแขกบรเทศชั้นเดียวใช้หน้าทับปรบได่ ชั้นเดียว ตีประกอบเพลง

ดนตรีศิลป์ตับ

ประเภทเพลงตับ 

เพลงตับเป็นเพลง เป็นเพลงร้องและบรรเลง โดยนำเอาเพลงในอีตราจังหวะ 2 ชั้น ชั้นเดียว และ เพลงหน้าพาทย์มาบรรเลงติดต่อกัน ซึ่งจะเน้นเนื้อเรื่องและเนื้อร้องเป็นสำคัญ ซึ่งเรียกว่าตับเรื่อง เพลงตับเรื่องที่นิมยมบรรเลงกัน เช่น เพลงตับเรื่อง ราชาธิราช เพลงตับเรื่องขอมต่ำดิน เพลงตับเรื่องรามเกียรติ์ตอนศึกพรหมาสตร์ ตอนอินทรชิดแผลงศรนาคบาศ ตอนนางลอย เพลงตับเรื่องสามก๊กตอนจูล่ง เพลงตับเรื่องพระลอ เพลงตับเรื่องอิเหน่าตอนเสี่ยงเทียน เป็นต้น

ยกตัวอย่างรายละเอียดเพลงตับ 

เพลงตับเรื่องพระลอ

รายละเอียด : เพลงตับพระลอ หรือชื่อเดิมว่า เพลงตับลาวเจริญศรี เป็นเพลงที่มีเนื้อร้องเรื่องพระลอ ซึ่งตอนต้นของตับ ปรับปรุงมาจากละครเรื่องพระลอ ของเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ ส่วนตอนท้ายปรับปรุงจากบทละครเรื่องพระลอ ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราทิปประพันธ์พงศ์ 

ต่อมาตับพระลอได้ชื่อใหม่ว่าตับลาวเจริญศรี หรือ ตับเจริญศรี เพราะเนื้อร้องเพลงลาวเล็กตัดสร้อยซึ่งร้องต่อจากการร้องเกริ่นมีว่า อายุเยาวเรศรุ่นเจริญศรี พระเพื่อนพี่แพงน้องสองสมร ตรงคำว่า เจริญศรี ใช้เสียงขึ้นสูงจึงเป็นคำเด่นคนจำได้ จึงเรียกว่า ตับเจริญศณี และตับลาวเจริญศรีในที่สุด อีกทั้งทำให้เพลงลาวเล็กตัดสร้อย และ เพลงลาวเล่นน้ำที่บรรเลงขับร้องติดต่อกัน เลยได้ชื่อใหม่ว่า เพลงลาวเจริญศรี อีกด้วย

ดนตรีศิลป์ระบำ

ประเภทเพลงประกอบการรำ

เพลงประกอบการรำเป็นเพลงร้องตามบทร้อง ให้ผู้รำได้รำตามบทหรือเนื้อร้อง ส่วยมากมักจะแต่งเป็นเพลงสองชั้น เพื่อเหมาะแก่การรำไม่ช้าและไม่เร็วจนเกินไป นอกจากนนั้นก็ยังใช้เพลงหน้าพาทย์ประกอบการแสดงกิริยาอาการของผู้แสดงอีกด้วย เพลงประกอบการรำกรแสดงแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มคือ ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงดนตรีไทย และ เพลงสำหรับประกอบการแสดงนาฏศิลป์ไทย 

  1. ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงนาฏสิลป์ไทย ประกอบไปด้วย
  • ดนตรีประกอบการแสดงโขน – ละคร วงที่ใช้ประกอบการแสดงคือ วงปี่พาทย์ ซึ่งมีขนาดวงเป็นวงประเภทใดนั้น ขึ้นอยู่กับการแสดงนั้นๆ 
  • ดนตรีประกอบการแสดงรำและระบำมาตรฐาน เครื่องดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงอาจจะมีหลากหลายประเภท เพื่อความเหมาะสมในการร่ายรำ 
  • ดนตรีประกอบการแสดงพื้นเมือง ดนตรีที่ใช้ในการประกอบการแสดงจะขึ้นอยู่ตามเครื่องดนตรีประจำท้องถิ่นนั้นๆ เพื่อแสดงถึงความเป็นเอกลักษณ์ประจำท้องถิ่น
  1. เพลงไทยสำหรับประกอบการแสดงนาฤศิลป์ แบ่งออกเป็น 2 ประเภทดังนี้ 
  • เพลงหน้าพาทย์ ได้แก่ เพลงที่ใช้ขับร้องประกอบท่าทางอากัปกิริยาตัวโขน ละคร เช่น การเดิน ยกทัพ สู้รบ และนำเพลงหน้าพาทย์ที่ใช้ในการำและระบำ เช่น รัว โคมเวียน ชำราญ ตระบองกัน เป็นต้น
  • เพลงร้องรับส่ง คือเพลงไทยที่นำมาบรรจุไว้ในแบบโขน – ละคร อาจนำมาจากเพลงเถา เพลงตับ เพลงเกร็ด เพื่อขับร้องประกอบการรำบท หรือ ใช้บทตัวละครเป็นบทขับร้องในเพลงสำหรับการรำและระบำ เช่น เพลงช้าปี่ เพลงขึ้นพลับพลา เพลงลมพัดลมโชย เป็นต้น
ดนตรีศิลป์เบ็ดเตล็ด

ประเภทเพลงเบ็ดเตล็ด

เพลงเบ็ดเตล็ดได้แก่ เพลง เล็กๆ สั้นๆ สำหรับใช้บรรเลงเป็นพิเศษ เช่น บรรเลงเพลงต่อท้ายเพลงใหญ่เป็นเพลงลูกบท หรือเพลงภาษาต่างๆ ซึ่งบรรเลงเพื่อสนุกสนาน เพลงภาษานั้นคือเพลงที่มีสำเนียงภาษาต่างๆ เช่น เพลงจีน เพลงเขมร เพลงญวน เพลงฝรั่ง เป็นต้น ซึ่งมีทั้งเอาเพลงของชาตินั้นจริงมาบรรเลง และเพลงที่ไทยเราแต่งขึ้นโดย เลียนแบบสำเนียงภาษานั้นๆ 

ยกตัวอย่างรายละเอียดเพลงเบ็ดเตล็ด

เพลงเขมรไทรโยค

รายละเอียด : เป็นเพลงไทยเดิม พระนิพรธ์โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินประพาสน้ำตกไทยโยค จังหวัดกาญจนบุรี เมื่อ พ.ศ. 2431 

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงพระนิพนธ์ได้เค้ามาจากเพลง เขมรกล่อมลูก ซึ่งเป็นเพลง 2 ชั้น ดัดแปลงขึ้นใหม่เป็นเพลง 3 ชั้น ได้ทรงนิพนธืบทร้องประกอบการบรรยายถึงความงดงามของธรรมชาติ แล้วประทานนามว่า เขมรไทรโยค ออกแดงครั้งแรกในงานพระราชพิธีเฉลิมฉลแงพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2431 ต่อมาถูกตัดลงมาให้เป็นเพลงชั้นเดียว ใส่เนื้อร้องโดย นางจันทนา พืจิตรคุรุการ และขยายเป็นเพลง 3 ชั้น เมื่อ พ.ศ. 2491 โดยหลวงประดิษฐ์ไพเราะ ( ศร ศิลปบรรเลง ) กลายเป็นเพลงเถา โดยขายเป็นสี่ชั้น และตัดลงเป็นสองชั้นและเหลือชั้นเดียวตามลำดับ

คุยสรุป ดนตรีศิลป์

จากข้อมูลที่เราได้หามานำเสนอกันในวันนี้ กับหัวข้อของประเภท ดนตรีศิลป์ ในปัจจุบัน ถือว่าเป็นประเภทของดนตรีที่มีการประพันธ์ขึ้นมาอย่างช้านาน และยังหลงเหลือให้ปรากฏอยู่ในยุคปัจจุบันนี้ เชื่อว่าหากใครที่ศึกษาเกี่ยวกับประเภทของดนตรีไทยเดิม ก็จะพบว่าเอกลักษณ์ของแต่ละประเภทนั้นแต่งต่างกันออกไป ไม่ว่าเป็น รูปแบบของทำนอง หรือเนื้อร้อง ซึ่งไม่ว่าจะเป็นประดนตรีศิลป์ประเภทนั้นไหน ก็ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมในการเลือกใช้งานของเพลงในแต่ละประเภทนั้นเอง 

สนใจบทความอื่นๆ

เรื่องที่คุณอาจสนใจ